Orchis mascula (Σαλέπι)

2016-01-20 21:25

Το σαλέπι φτιάχνεται από τις ρίζες και τους κονδύλους ενός φυτού που ήταν γνωστό για πολλούς αιώνες στον Ελλαδικό, αλλά και στον ευρύτερο χώρο της ανατολικής Μεσογείου από όπου και προήλθε, με το όνομα Όρχις (Orchis mascula) που είναι ένας τύπος Ορχιδέας. Ανθίζει από τον Απρίλιο έως τον Ιούνιο. Σε ορισμένες περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας ονομάζεται μονοκλήσι (μόνο για την εκκλησία) γιατί στολίζει περιμετρικά τις μαλάθες (πανέρια) των διαφόρων γλυκισμάτων που προσφέρονται την πεντηκοστή στη μνήμη των νεκρών. Στην Ελλάδα απαντάται κυρίως στην Πίνδο, στη Ροδόπη και στο Βέρνο σε φυσικούς λειμώνες ως υδροχαρές φυτό. Στα παλαιά χρόνια του αποδίδονταν ιδιότητες αφροδισιακές, γι’ αυτό και πέρασε στη λαϊκή παράδοση ως Σερνικοβότανο, βότανο δηλαδή που χάριζε στις γυναίκες αρσενικά παιδιά. Σύμφωνα με την μυθολογία ο Όρχις ήταν γιος μιας νύμφης και ενός σατύρου και καταδικάστηκε να γίνει φυτό γιατί είχε βιάσει μια ιέρεια κατά τη διάρκεια των βακχικών μυστηρίων.Στις ορχιδέες αυτές και στις θεραπευτικές ιδιότητες τους αναφέρθηκαν ο Ιπποκράτης, ο Ασκληπιός, ο Θεόφραστος αλλά και ο Γαληνός. 
Το σαλέπι έχει θεραπευτικές ιδιότητες γιατί περιέχει τις φαρμακευτικές ουσίες αραβίνη και τραγακανθίνη και πολύ άμυλο τα οποία, όταν διαλύονται στο νερό, δημιουργούν ένα υγρό πηκτό και κολλώδες, το οποίο θεωρείται κατάλληλο για την ανακούφιση του βήχα, του άσθματος και του στομαχόπονου, δρα κατά της δυσεντερίας και του βήχα, ενώ τονώνει σημαντικά το ανοσοποιητικό σύστημα βοηθώντας μας σε ιώσεις, κρυολογήματα και γρίπη.
Το σαλέπι είναι επίσης ένα ρόφημα θερμαντικό εξαιτίας και των μπαχαρικών που περιέχει. Για αυτόν τον λόγο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να μας ζεστάνει πιο αποτελεσματικά αντί για το τσάι ή άλλα αφεψήματα.
Είναι πλούσιο σε άμυλο και μπορεί να χαρίσει ενέργεια και πνευματική διαύγεια σε άτομα που την χρειάζονται όπως οι μαθητές, οι ηλικιωμένοι, οι έγκυες γυναίκες, αλλά και οι ασθενείς.
Περιέχει πολύτιμα μεταλλικά άλατα όπως φώσφορο και ασβέστιο. Βοηθά εξασθενισμένους από αρρώστιες οργανισμούς να ανακάμψουν και να αναρρώσουν γρηγορότερα.
Περιέχει μια κολλώδη ουσία, την βασσαρίνη η οποία όταν βράσει με το νερό, μετατρέπεται σε κολλώδη πηχτή ουσία, μαλακτική, κατά του βήχα και των φλεγμάτων.
Το σαλέπι λόγω της κολλώδους φύσης του αλλά και των επουλωτικών συστατικών του επιδρά στο στομάχι και το έντερο αναπλάθοντας τα τοιχώματα του πεπτικού συστήματος.
Οι τονωτικές και αφροδισιακές του ικανότητες εντείνονται χάρη στην προσθήκη και των μυρωδικών όπως της κανέλας, του γαρύφαλλου, της πιπερόριζας(τριμμένο τζίντζερ) και της βανίλιας.

Μου έχουν πει πως το αυθεντικό σαλέπι Ιωαννίνων είναι απ’τα καλύτερα, ενώ το σαλέπι πωλείται γενικά σε σκόνη σε καταστήματα μπαχαρικών και βιολογικών τροφών. 
Δυο συνταγές που μ’αρέσουν πιο πολύ είναι οι εξής, φυσικά μπορείτε να πειραματιστείτε με τον δικό σας τρόπο, ανάλογα πως το προτιμάτε το σαλεπάκι σας, κι αυτό είναι κάτι που το συνιστώ ακόμα περισσότερο :
1,5 φλιτζ. γάλα
3 γαρύφαλλα
2 ξυλάκια κανέλα
ξύσμα φλούδας πορτοκαλιού(αν θέλουμε) 
τζίντζερ σε σκόνη ή τριμμένο μοσχοκάρυδο ή τριμμένη σε σκόνη μαστίχα
1,5 κ.γλ. ζάχαρη(ή παραπάνω)
2 κ.γλ. σαλέπι
Σε κατσαρολάκι σε μέτρια φωτιά ζεσταίνουμε το γάλα μαζί με τα γαρίφαλα, τα ξυλάκια κανέλας, το τζίντζερ και τη ζάχαρη. Όταν πάρουν βράση, κατεβάζουμε σε χαμηλή φωτιά. Με την κουτάλα ρίχνουμε μία μικρή ποσότητα υγρού σε μπολ. Προσθέτουμε το σαλέπι και ανακατεύουμε καλά, σχηματίζοντας ένα είδος πάστας. Ανακατεύουμε προσέχοντας να μη σβολιάσει το μείγμα μας. Κατόπιν ρίχνουμε την πάστα πίσω στο κατσαρολάκι και σιγοβράζουμε μέχρι να ετοιμαστεί ένα παχύρρευστο αρωματικό ρόφημα. Απολαμβάνουμε ζεστό, αφαιρώντας τα ξυλάκια κανέλας και τα μπαχαρικά. Προαιρετικά, μπορούμε να γαρνίρουμε με λίγη τριμμένη κανέλα, εγώ βάζω και λίγο ξύσμα φλούδας πορτοκαλιού, ή τριμμένο μοσχοκάρυδο ή τριμμένη σε σκόνη μαστίχα.
Εννοείται πως όσο πιο πολύ σαλέπι προσθέσετε τόσο πιο χυλωμένο θα βγεί το ρόφημα ή αντίθετα όσο πιο λίγο τόσο πιο αραιό, το ίδιο και με τη ζάχαρη και την ποσότητα των μπαχαρικών. Γι’αυτό είπα πιο πάνω πως πειραματιζόμαστε με τις αναλογίες των υλικών φτιάχνοντας το σαλέπι μας όπως αρέσει σε εμάς.

Ένας άλλος τρόπος χωρίς το γάλα είναι με νεράκι:

1 φλυτζάνι νερό
2 γαρύφαλλα
1 ξυλάκι κανέλας
ξύσμα φλούδας πορτοκαλιού(αν θέλουμε) 
λίγη κανέλα σε σκόνη 
λίγη πιπερόριζα σε σκόνη ή τριμμένο μοσχοκάρυδο ή τριμμένη σε σκόνη μαστίχα
1 κουτ. γλ. ζάχαρη (ή παραπάνω αν θέλετε)
1 κουτ. γλ. σαλέπι

 

Βράζουμε το νερό μαζί με τα γαρύφαλλα το ξυλάκι κανέλας και τη ζάχαρη. Κατεβάζουμε το νερό από τη φωτιά και προσθέτουμε το σαλέπι ανακατεύοντας καλά και συνεχώς ώσπου να πάρει την παχύρρευστη υφή του. Αν χρειαστεί το ξαναβάζουμε λίγο στη φωτιά ανακατεύοντας συνεχώς. Προσοχή να μη βράσει!!
Προσθέτουμε κανέλα και πιπερόριζα σε σκόνη ή τριμμένο μοσχοκάρυδο ή τριμμένη μαστίχα σε σκόνη ή/και ξύσμα πορτοκαλιού και το πίνουμε ζεστό!
Και πάλι εδώ ισχύει πως όσο πιο πολύ σαλέπι τόσο πιο χυλωμένο το ρόφημα ή το αντίθετο.